Սեփական և ընկերների խոսքում գործածվող օտար, ժարգոնային, առօրյա-խոսակցական բառերի բառարան։ Ուշադրություն դարձրո՛ւ քո, ընկերներիդ, հարազատներիդ բանավոր խոսքին, դո՛ւրս գրիր ոչ գրական բառերը (օտար, ժարգոնային, առօրյա-խոսակցական), գրի՛ր դրանց գրական(ճիշտ) տարբերակները և կազմի՛ր էլեկտրոնային բառարան(կարող ես օգտվել «Օտար բառերի բառարան«-ից, այլ բառարաներից )։
Դիվան – բազմոց
Չայ – թեյ
Կոմպ – համակարգիչ
Խալի – գորգ
Կոֆե – սուրճ
Բռասլետ – թևնոց
Մառոժնի – պաղպաղակ
Մխիթար Սեբաստացին և արհեստական բանականությունը։ Դիմի՛ր արհեստական բանականությանը և փորձիր պարզել՝
Ի՞նչ գիտի Մխիթար Սեբաստացու մասին։
Մխիթար Սեբաստացին (1676–1749) հայ մեծ մտածող, կրոնական գործիչ, լեզվաբան ու մշակութային հսկա էր։ Իրականում՝ մի ամբողջ շարժում էր մեկ մարդու մեջ։
Ով էր նա
- Ծնվել է Սեբաստիայում (այժմ՝ Սիվաս, Թուրքիա)
- Կաթոլիկ վանական, բայց ամենից առաջ՝ լուսավորիչ մտավորական
- Մխիթարյան միաբանության հիմնադիրն է
- 1701-ին հիմնեց Մխիթարյան միաբանությունը, որը դարձավ հայ կրթության ու գիտության կենտրոն
- 1717-ից միաբանությունը հաստատվեց Վենետիկում՝ Սուրբ Ղազար կղզում
- Նպատակ ուներ հայ ժողովրդին դուրս բերել մշակութային ու կրթական անկումից
Սկսեց հայերեն լեզվի գիտական ուսումնասիրությունը
Զարգացրեց գրական հայերենը՝ մաքրելով այն, դարձնելով ուսուցման ու գիտության լեզու
Խթանեց եվրոպական գիտության փոխանցումը հայերին
Քերականություններ, բառարաններ, թարգմանություններ
Նրա աշակերտները թարգմանեցին Հոմերոս, Պլատոն, Վերգիլիոս, Դեկարտ և շատ ուրիշներ
Մխիթարյանները դարձան հայ տպագրության, պատմագրության ու բանասիրության առաջամարտիկներ
Մի կարևոր միտք
Մխիթար Սեբաստացին հավատում էր, որ
ժողովուրդը չի կարող փրկվել առանց լեզվի, կրթության ու մտածողության ազատության։
Եթե Մխիթար Սեբաստացին ապրեր մեր ժամանակներում, ո՞րը կլիներ նրա առաքելությունը։
Մխիթարը իր ժամանակում հայերենը փրկում էր մոռացությունից։ Մեր օրերում նա կպայքարեր լեզվի մակերեսայնացման, աղճատման ու անտարբերության դեմ՝ ստեղծելով ժամանակակից, կենդանի հայերեն՝ գիտության, տեխնոլոգիայի, փիլիսոփայության համար։
Նա հաստատ պարզապես վանական դպրոց չէր հիմնի։ Կլիներ կրթական շարժման առաջնորդ՝
- բաց առցանց համալսարան
- հայագիտական «open-source» հարթակներ
- կրթություն, որտեղ մտածելը ավելի կարևոր է, քան անգիր անելը
Մշակութային կամուրջ Հայաստանի ու սփյուռքի միջև
Ինչպես Վենետիկը դարձավ հոգևոր կենտրոն, այսօր նա կստեղծեր համահայկական թվային կենտրոն՝ միավորելով Երևանը, Փարիզը, Լոս Անջելեսը, Բեյրութը՝ մեկ մշակութային տարածքում։
Ոչ աղմուկով, այլ գրքով, դպրոցով, լեզվով։ Ոչ արագ արդյունքի համար, այլ՝ երկարատև հիշողության։
Ի՞նչ նորություններ առաջ կբերեր մայրենիի զարգացման գործում, ինչե՞ր կստեղծեր։
Նա կփորձեր հաղթահարել արևելահայ–արևմտահայ խզումը ոչ բռնի կերպով՝
- ստեղծելով համադրական ընդհանուր հարթակ (ոչ միաձուլում, այլ՝ փոխընկալում),
- մշակելով բառարաններ, որտեղ երկու ձևերն ապրում են կողք կողքի, ոչ մրցակցաբար։
2. Թվային «Մեծ բառարան»
Մխիթարը հաստատ կստեղծեր հայերենի՝
- կենդանի, անընդհատ թարմացվող թվային բառարան
- բաց աղբյուրով (open-source)
- բառի հետ՝ ծագում, պատմություն, ժամանակակից գործածություն, ձայնագրություն
Մի բան, որ հայերենում այսօր շատ ենք պակասում։
Նա կհամարեր աղետ, եթե հայերենը չկարողանա խոսել
AI-ի, կենսաբանության, փիլիսոփայության, իրավունքի լեզվով։
Ուստի կստեղծեր՝
կրթական նյութեր, որտեղ հայերենը «հին» չէ, այլ՝ ճկուն ու ուժեղ։
Ի՛նքդ հարցեր մտածիր Մխիթար Սեբաստացու մասին, որոնք կցանկանաս ուղղել արհեստական բանականությանը։
հայերեն գիտական ամսագրեր,